"ASTANA" ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚАРЖЫ ОРТАЛЫҒЫ СОТЫ ШЕШІМДЕРІНІҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ-ҚҰҚЫҚТЫҚ ЗЕРТТЕУІНІҢ КЕЙБІР НӘТИЖЕЛЕРІ
DOI:
https://doi.org/10.52026/2788-5291_2026_81_1_51Кілт сөздер:
Астана Халықаралық Қаржы Орталығы, АХҚО соты, арнайы экономикалық аймақтар, ағылшын жалпы құқығы, сот практикасыАңдатпа
«Астана» Халықаралық Қаржы Орталығы 2018 жылы Қазақстан Республикасына халықаралық инвесторларды тарту мақсатында құрылды. Ол тек ТМД елдері арасында ғана емес, бүкіл Орталық Азия аймағындағы жетекші қаржы орталығы болуға ұмтылады. АХҚО құру үлгісі Парсы шығанағы елдерінің тәжірибесіне негізделген, ал оның басты прототипі Таяу Шығыстағы инновациялық және жетекші қаржы орталығы — Дубай Халықаралық Қаржы Орталығы. Жалпы, қаржы орталығының жобасын жүзеге асыру үшін қомақты қаражат бөлініп, сондай-ақ Дубай Халықаралық Қаржы Орталығы мен Катар Қаржы Орталығынан жетекші сарапшылар мен мамандар тартылды. Қазіргі заманғы қаржы орталықтарының басты ерекшеліктерінің бірі — ағылшын жалпы құқығы негізінде жұмыс істейтін арнайы коммерциялық соттарды құру және Англия мен Уэльс судьяларын тарту. Осылайша, халықаралық инвесторлар барлық коммерциялық дауларды сотта халықаралық беделі бар судьялар қарайтынына кепілдік алады. Алайда, 2019 жылы қызметін бастағаннан бері АХҚО Соты Қазақстанның құқық саласындағы ғылыми қоғамдастық тарапынан жеткілікті деңгейде зерттеліп, талқыланбаған. Дегенмен, АХҚО Сотының шешімдері болашақ даулар үшін прецеденттік күшке ие бола алады және қолданыстағы АХҚО заңнамасының құрамдас бөлігіне айналуы мүмкін. АХҚО Сотының қызметін талдау негізінде келесі маңызды қорытынды жасауға болады – АХҚО Соты өз юрисдикциясын нақты белгілеп, Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдарымен болған дауларда көбінесе жеке компаниялардың пайдасына шешім қабылдауда.
