ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҚЫЛМЫСТЫҚ ЗАҢНАМАСЫНЫҢ КЕЙБІР НОРМАЛАРЫНЫҢ СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚҚА БЕЙІМДІЛІГІ ТУРАЛЫ
DOI:
https://doi.org/10.52026/2788-5291_2026_81_1_156Кілт сөздер:
сыбайлас жемқорлық нормалары, қылмыстық жауапкершіліктен босату, дискрециялық өкілеттіктер, қалау шектері, әділдік қағидаты, жауапкершілік пен жазаның бұлтартпастығы қағидатыАңдатпа
Мақалада еліміздегі сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері қаралды. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың табысты болуына кейбір қылмыстық-құқықтық нормалардың сыбайлас жемқорлыққа бейімділігі кедергі келтіреді. 2014 жылғы 3 шілдеде қабылданған Қазақстан Республикасының қолданыстағы Қылмыстық кодексінде (бұдан әрі - ҚК) оларды қолдану процесінде сыбайлас жемқорлық қылмыстардың жасалуына ықпал ететін сыбайлас жемқорлық нормалары бар. Олар ҚК-нің Жалпы бөлімінде де, Ерекше бөлімінде де бар.
Қылмыстық кодекстің қылмыстық жауапкершіліктен босату институттарын реттейтін нормаларында сыбайлас жемқорлық факторлары орын алады. Олар қылмыстық жауапкершіліктен босату түрлерінің тым көп болуымен байланысты. ҚК Жалпы бөлімінде қылмыстық жауаптылықтан босатудың 9 түрі көзделген.
ҚК Жалпы бөлiмiнiң баптарында көзделген қылмыстық жауаптылықтан босатудың жоғарыда аталған түрлерiнен басқа ҚК Ерекше бөлiмiнiң 43-бабына ескертпелерде қылмыстық жауаптылықтан босатудың арнайы түрлерi көзделген. Олар 104 қылмыс құрамын, оның ішінде 12 ауыр емес қылмыс құрамын, 15 орташа ауыр қылмыс құрамын, 37 ауыр қылмыс құрамын, 27 аса ауыр қылмыс құрамын қамтиды.
ҚК-нің қылмыстық жауаптылықтан босату туралы нормаларының шамадан тыс саны оларды жиі қолдануға әкеледі, нәтижесінде жауаптылық пен жазалаудың бұлтартпастығы қағидаты мен әділдік қағидаты жиі бұзылады. Мақалада ҚК нормаларының сыбайлас жемқорлыққа бейімділігін төмендету мақсатында аталған нормалардың санын қысқарту ұсынылады.
