ХАЛАЛ САУДАСЫН РЕТТЕУ САЛАСЫНДАҒЫ БОЛАШАҚ ЗЕРТТЕУ БАҒЫТТАРЫ: ДСҰ ҚҰҚЫҒЫ ЖӘНЕ САЯСИ ҚИЫНДЫҚТАР
DOI:
https://doi.org/10.52026/2788-5291_2026_81_1_333Кілт сөздер:
Халал сауданы реттеу, ДСҰ құқығы, Саудадағы техникалық кедергілер (TBT), Қоғамдық мораль негізіндегі ерекшелік (GATT XX(a)), Халал сертификаттау және стандарттар, Өзара тану туралы келісімдер (MRA), Кодекс Алиментариус және SMIIC, Тарифтік емес кедергілер (NTB), Ислам құқығы және сауда саясатыАңдатпа
Мақалада халал саудасын Дүниежүзілік сауда ұйымы (ДСҰ) құқығы аясында құқықтық және саяси реттеу мәселелері қарастырылады. Зерттеудің мақсаты — халал талаптарының халықаралық сауда нормаларымен өзара байланысын анықтау және оған байланысты саяси сын-тегеуріндерді талдау.
Қолданылған әдістерге ДСҰ-ның келісімдерін (әсіресе TBT, SPS, GATT/GATS) доктриналық-құқықтық талдау, халықаралық реттеуші құрылымдарды (Codex Alimentarius, OIC және аккредитациялық форумдар) салыстырмалы зерттеу, сондай-ақ ДСҰ-ның сот тәжірибесі мен комитеттердегі талқылауларын сараптау жатады.
Негізгі нәтижелер көрсеткендей, халал реттеу ДСҰ құқығымен ең алдымен Саудадағы техникалық кедергелер жөніндегі келісім (TBT) арқылы тоғысады, ал стандарттар мен сертификаттардың үйлеспеушілігі салдарынан күрделі саяси қиындықтар туындайды.
Қорытындыда мақала болашақ зерттеулер бағыттарын ұсынады, соның ішінде халал реттеу контексінде ДСҰ нормаларының доктриналық түсіндірмесін нақтылау және саясатты халықаралық үйлестіруді нығайту. Дінге қатысты талаптардың шынайылығын қамтамасыз ете отырып, халықаралық сауданы артық шектеуден сақтайтын теңгерімді нормативтік тәсілдер қажеттігіне ерекше назар аударылады.
