ЖАНАМА ГЕНОЦИД ЖӘНЕ БҰҰ-НЫҢ АРНАЙЫ КОНВЕНЦИЯСЫНЫҢ ҚОЛДАНЫЛУЫ АЯСЫНДА ОНЫҢ АЛДЫН АЛУ ҚАЖЕТТІЛІГІ
DOI:
https://doi.org/10.52026/2788-5291_2026_81_1_176Кілт сөздер:
жанама геноцид, геноцидтің алдын алу, адамзатқа қарсы қылмыстар, халықаралық қылмыстар, биоцид, экоцид, халықаралық қылмыстық сот, халықаралық қылмыстық трибунал, Рим статутыАңдатпа
Геноцидтің белгілі бір топтарға нәсілдік, ұлттық, этникалық немесе діни белгілер бойынша ұғымдық жою мақсатымен жасалатын қылмыстық әрекет болып танылатындығы кең мәлім. Осы орайда зерттелуші мәселенің өзектілігі 1948 жылғы БҰҰ арнайы Конвенциясының нормативтік мазмұнында тікелей көзделмеген геноцидтің жаңа нысандарын талдауды жүзеге асыру қажеттілігіне және халықаралық практикада жанама геноцид жасаудың теориялық және құқықтық аспектілерінің жеткіліксіз әзірленуіне негізделген. Зерттеудің мақсаты табиғи жағдайларды, мәдени-тарихи ортаны, сондай-ақ биологиялық және экономикалық араласу факторларын өзгерту жолымен қандай да бір демографиялық топтарға қасақана әрекетсіздік ретінде жанама геноцид жасаудың заңдық реттелмеген тәсілдерімен байланысты барынша толық және жалпыланған жағдайды қалыптастыру және ұсыну болып табылады. Аталмыш мәселені зерттеудің жетекші әдістері - жанама геноцидті тікелей геноцид жасау алдындағы әрекет ретінде саралауға мүмкіндік беретін талдау, модельдеу және нақтылау әдістері. Зерттеудің бірден-бір негізгі нәтижесі - БҰҰ-ның 1948 жылдан бері қолданыстағы Конвенциясын геноцидтің жанама нысандарын қылмыстық-құқықтық бағалау шеңберінде ғана емес, сонымен қатар оны қатысушы мемлекеттердің міндеттемелерінің жалпы мән-мәтінінде де талқылауға болатын ереже қарамағында қарастыру. Аталған тақырыптың тәжірибелік маңыздылығы оның Конвенция нормаларын геноцид жасаудың қазіргі заманғы шарттары мен тәжірибелеріне бейімдеу қажеттілігіне бағытталғанында және қорғалатын демографиялық топтардың қауіпсіздігін жаңа ғылыми-әдістемелік және құқықтық қамтамасыз етуді әзірлеуге бағдарлануында болып отыр.
