ТЕРЕҢ ФЕЙКТЕРДІ ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУДІҢ ШЕТЕЛДІК ТӘЖІРИБЕЛЕРІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУ (DEEPFAKES): ИННОВАЦИЯ, АДАМ ҚҰҚЫҚТАРЫН ҚОРҒАУ ЖӘНЕ ҰЛТТЫҚ ҚАУІПСІЗДІКТІ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ АРАСЫНДАҒЫ ТЕПЕ-ТЕҢДІК

Аңдатпа

Мақала Қазақстанда құқықтық реттеудің тиімді саясатын қалыптастыру үшін оңтайлы тәсілдерді анықтау мақсатында АҚШ, Еуропалық Одақ, Қытай және Корея Республикасындағы дипфейктерді (deepfakes) құқықтық реттеудің шетелдік модельдерін салыстырмалы талдауға арналған. Нормативтік актілерді, доктриналық дереккөздерді және статистикалық деректерді зерделеу негізінде синтетикалық медиа контенттің таралуына байланысты негізгі қауіптер зерттелінеді: демократиялық процестерге араласу, беделді тәуекелдер, қаржылық алаяқтық, жеке өмірге және жеке деректерге құқықты бұзу. Штат деңгейіндегі американдық фрагменттік шешімдерді, алдын алу ашықтығының еуропалық моделін (GDPR, AI Act, Digital Services Act), сондай-ақ ҚХР-да айқын көрсетілген азиялық технологиялық нормативизмді және Корея Республикасындағы жеке тұлғаны қылмыстық-құқықтық қорғау нормаларын талдауға ерекше назар аударылды. Салыстырмалы талдау негізінде синтетикалық контентті міндетті таңбалау, ЖИ жасаушыларға қойылатын техникалық және ұйымдастырушылық талаптар, модерацияның ашық тетіктері, деректер субъектілерінің кеңейтілген құқықтары және провайдерлердің сараланған жауапкершілігі сияқты тиімді реттеудің негізгі элементтері анықталады. «Жасанды интеллект туралы» (2025) ҚР Заңының қабылдануын ескере отырып, қазақстандық заңнаманы дамыту бойынша ұсыныстар тұжырымдалуда. Модерация тетіктерін нақтылау, деректер субъектілерінің арнайы құқықтарын бекіту және платформалардың жауапкершілігін нақтылау синтетикалық медиа контентті қазақстандық реттеуді үздік халықаралық тәжірибелермен жақындастыру үшін жағдай жасайды, бұл инновацияларды дамытуды, адам құқықтарын қорғауды және ұлттық қауіпсіздік кепілдіктерін үйлесімді ұштастыруға мүмкіндік береді.